مختصر و مفید از فهرستهای امروزی


برگرفته از پایان نامه رقیه حجازی (صفحه 50)

در محیطی که اصول پاریس ایجاد کرده بود، فهرست­نویسی اصولاً یک فعالیت مبتنی بر قانون بود. در این محیط، فهرست­نویسی یک اثر منتشر شده یک فعالیت مشخص است که نیاز چندانی به تفکر انتقادی و خلق نداشت. در طول بیست سال گذشته، تشخیص داده شد که رویکرد مبتنی بر قانون با توجه به هزینۀ آن، فراداده­های مورد نیاز در دنیای اطلاعات امروز را ایجاد نمی­کند. جامعۀ فهرست­نویسی در حال حرکت به سوی ایجاد و استفاده از مدل­های نظری مرتبط با اطلاعات کتابشناختی به جای قواعد سنتی هستند. با توجه به این سیر فکری، نیاز به مدلی برای نحوۀ ایجاد داده­های کتابشناختی، بدون در نظر گرفتن طرح یا استاندارد خاص است. این مدل برای هر موقعیتی که ابرداده­ها با هدف کشف ایجاد شوند، کاربرد دارد و نیاز به استاندارد خاصی نیست. اولین تلاش برای ایجاد چنین مدلی، ملزومات کارکردی برای پیشینه­های کتابشناختی (اف‌آر‌بی‌آر­) بود که به تولید استاندارد توصیف و دسترسی به منبع (آر­دی­ای) منجر شد. با اجرایی شدن استاندارد آر­دی­ای در کتابخانه­ها، محدودیت­های آن نمایان شد و بعد از روزآمد نمودن آن، متخصصان متوجه شدند که نمی­توان بر محدودیت­های آن غلبه کرد، زیرا مدل نظری این استاندارد، که اف­آر­بی­آر است، محدودیت­هایی دارد. بنابراین مدل مرجع کتابخانه (ال­آر­ام)[1] به جامعۀ فهرست­نویسی ارائه شد و در پاییز سال 2016 به عنوان جایگزین مدل اف­آر­بی­آر توسط ایفلا پذیرفته شد (فردریک، 2017).

با توجه به پیچیدگی بیشتر آر­دی­ای­ نسبت به قواعد فهرست­نویسی انگلو­امریکن، یادگیری کامل آن برای فهرست­نویسان سخت بود. از سوی دیگر با توجه به این­که آر­دی­ای­ دو بار در سال روزآمد می­شود، امکان روزآمدسازی فهرست­ها به دلیل تغییرات جاری در آر­دی­ای­ غیرممکن است. پذیرش ال­آر­ام­ از سوی ایفلا نیز الزامی برای تغییر در آر­دی­ای را ایجاد نمود که این کار در قالب پروژه­ای با نام تری­دی (پروژه ترکیب و طراحی مجدد آر­دی­ای­ تولکیت)[2] انجام شد.

علاوه بر این، جامعه امروز نیاز به مدل جدیدی برای ایجاد، ذخیره، و اشتراک فراداده­ها دارد که ذخیره‌سازی و مدیریت پیشینه­ها به شکل محلی را از بین ببرد. بر این اساس مدل داده­های مجازی کتابخانه (مبتنی بر ابر) ایجاد شد. در این مدل، فراداده توسط یک متخصص ایجاد، توسط استانداردهای مختلف بین­المللی تایید، و در مکان­های مجازی ذخیره­سازی می­شود. افراد و سازمان­ها می­توانند فراداده را اصلاح یا غنی­سازی نمایند، اما پس از تایید و انتشار آن در ابر، نسخه رسمی آن به اشتراک گذاشته می­شود (همان). در این محیط، کتابداران نیاز به مدیریت پیشینه­های خود ندارند و تنها داده­ها را غنی­سازی و اشتراک­گذاری می­کنند.

علاوه بر داده­های مجازی کتابخانه، نیاز به پیاده­سازی خدمات کشف در فهرست­های کتابخانه­ای برای تسهیل رابط کاربری احساس شد. هدف از این خدمات، پیروی از رابط­های کاربری موجود در وب است. برخی از این روش­های رابط کاربر عبارتند از: رابط­های بصری جذاب با قابلیت استفاده راحت، نتایج مرتبط، مسیریاب چهریزه­ای، امکانات اجتماعی و غیره. محصولات و پروژه­هایی همچون کتابخانه آکوآبروزر[3] ، پریمو[4] و پریمو سنترال[5]، سورسر[6]، سامون- سریالز سلوشنز [7]، خدمات کشف ابسکو[8]، وردکت محلی او­سی­ال­سی­، نمونه­های محصولات کشف در اروپا است (بریدینگ[9]، 2013).

این چشم انداز، جایی است که ما امروز قرار داریم: فهرست­های پیوسته با داده­های ساختاریافته و استاندارد، که می­توانند از راه دور هم توسط کاربران انسانی و هم از طریق پردازش­های ماشینی در دسترس قرار گیرند (برمس، 2013، 117). فناوری­های جدید، فهرست­ها را از راهنماهای ساده منابع به سیستم­های جامع دانش تغییر می­دهند و در مرحلۀ ایفای تعهد خود در انتقال مستقیم منابع اطلاعاتی کتابخانه­های دنیا و مراکز اطلاع­رسانی به میز استفاده­کنندگان هستند. مدل­های مطرح در حوزۀ فهرست­های کتابخانه­ای به دنبال جایگزینی دانش به ­جای عرضه اطلاعات هستند.



[1]. IFLA Library Reference Model (LRM)

[2]. RDA Toolkit Restructure and Redesign Project

[3]. AquaBrowser

[4]. Primo

[5]. Primo Central

[6]. Sorcer

[7]. Summon – Serials Solutions

[8]. EBSCO Discovery Service

[9]. Breeding

/ 0 نظر / 20 بازدید