دستنامه قواعد فهرستنویسی

دستنامه فهرستنویسی‌ منابع‌ اینترنتی‌

تهیه­کننده: محسن حاجی­زین­العابدینی

 

 

 9.0B1  منابع‌ اصلی‌ اطلاعات‌

 منبع‌ اصلی‌ استخراج‌ اطلاعات‌ برای‌ فایلهای‌ رایانه‌ای‌ با دسترسی‌ از راه‌ دور عنوان‌ صفحه‌ اول‌ نمایش‌ پایانه‌ یا یک‌ خروجی‌ چاپی‌ از اطلاعات‌ است‌. اگر صفحه‌ نمایش‌ خاصی‌ وجود ندشته‌ باشد اطلاعات‌ می‌تواند از صفحه‌ خانگی‌، صفحه‌ وب‌ یا از قسمتهایی‌ در خود فایل‌ مانند "مرابخوان‌"، "درباره‌" در صفحه‌ نمایش‌، سرصفحه‌  TEI  (طرح‌ کدگذاری‌ متن‌)، برچسبهای‌ HTML ، منوهای‌ داخلی‌، برچسبها، توضیحات‌ برنامه‌ای‌ و غیره‌ استخراج‌ شود.

 منابع‌ اینترنتی‌ از راه‌ دور دسترس‌پذیرند و نسخه‌های‌ چاپی‌ از آنها تهیه‌ نمی‌شود؛ با این‌ وجود در صورت‌ تمایل‌ به‌ دسترسی‌ به‌ این‌ اسناد می‌توان‌ آنها را از طریق‌ یک‌ فایل‌ داخلی‌ یا فایلی‌ مجزا مورد استفاده‌ قرار داد. اما باید توجه‌ داشت‌ برخی‌ فایلها تا زمانیکه‌ از حالت‌ فشرده‌ خارج‌ نشوند یا پردازش‌ نگردد، قابل‌ استفاده‌ نیستند. در این‌ صورت‌ باید پس‌ از پردازش‌ اطلاعات‌ فایل‌ را مورد استفاده‌ قرار داد.

 اگر از روشهای‌ اشاره‌ شده‌ در بالا هیچ‌ اطلاعی‌ یافت‌ نشود، فهرستنویس‌ باید عنوانی‌ را از مطالب‌ منتشر شده‌ یا استنادات‌ مربوط‌ به‌ فایل‌ برگزیند.

 اگر هیچ‌ عنوانی‌ وجود نداشته‌ باشد، می‌توان‌ اسم‌ فایل‌ را مورد استفاده‌ قرار داد.

 اگر هیچ‌ اطلاعی‌ از هیچ‌ منبعی‌ کسب‌ نشود، فهرستنویس‌ باید خود یک‌ عنوان‌ برای‌ منبع‌ برگزیند.

 برای‌ منبعی‌ که‌ از طریق‌ آن‌ عنوان‌ تهیه‌ و ارائه‌ می‌شود باید یادداشتی‌ در پیشینه‌ کتابشناختی‌ ذکر شود.

 

 9.0B2   منابع‌ پیشنهادی‌ اطلاعات‌

 اطلاعات‌ هر ناحیه‌ باید از منبع‌ اصلی‌ که‌ در بالا ذکر شد گرفته‌ شود. عنوان‌ کامل‌ حتما باید ارائه‌ شود حتی‌ اگر توسط‌ فهرستنویس‌ ساخته‌ شده‌ باشد. اگر اطلاعاتی‌ برای‌ بقیه‌ بخشهای‌ پیشینه‌ در دسترس‌ نبود، این‌ مناطق‌ می‌توانند خالی‌ باشند. قواعد مشخص‌ می‌کنند که‌ فهرستنویس‌ چه‌ زمانی‌ می‌تواند از اختیارات‌ خود (فیلدهای‌ اختیاری‌) در ایجاد پیشینه‌ استفاده‌ کند.

 

 ناحیه‌ 1: عنوان‌ کامل‌ و شرح‌ مسئولیت‌

 

 9.1   عنوان‌ کامل‌ [MARC 245 (NR)]

 عنوان‌ یک‌ منبع‌ اینترنتی‌ از منبع‌ اصلی‌ اطلاعات‌ اخذ می‌شود. معمولا منبع‌ اصلی‌ عنوان‌ در یادداشتی‌ که‌ در قانون‌  9.7B3  شرح‌ داده‌ شده‌، آورده‌ می‌شود. اگر چند عنوان‌ در منبع‌ اصلی‌ یا جای‌ دیگر آمده‌، باید کاملترین‌ یا گویاترین‌ شکل‌ آن‌ را برگزید.

 اگر عنوان‌ کامل‌ توسط‌ فهرستنویس‌ ساخته‌ شود باید در داخل‌ دو قلاب‌ []  ذکر شود و یادداشتی‌ که‌ نشانگر انتخاب‌ عنوان‌ توسط‌ فهرستنویس‌ باشد، به‌ پیشینه‌ داده‌ شود. مانند:

 

 ] صفحه‌ خانگی‌ انجمن‌ کتابداران‌ ایران‌ [

 

 شکلهای‌ مختلف‌ عنوان‌  [MARC 246 (R)]

 هر گوناگونی‌ در شکل‌ عنوان‌ اعم‌ از خطاهای‌ املایی‌، نوشتن‌ اعداد به‌ صورت‌ حرفی‌، تکه‌هایی‌ از عنوان‌ کامل‌ که‌ ممکن‌ است‌ عنوان‌ تلقی‌ شود یا عناوین‌ دیگری‌ علاوه‌ بر عنوان‌ کامل‌ در فیلد 246 پیشینه‌ کتابشناختی‌ وارد می‌شوند. این‌ فیلد ممکن‌ است‌ با زیرفیلد  #i  شروع‌ شود تا اولین‌ عبارت‌ یادداشت‌ را که‌ یک‌ عبارت‌ توضیحی‌ است‌ و در نمایش‌ ظاهر می‌شود در بر گیرد. اولین‌ نشانگر  تولید یک‌ یادداشت‌ یا شناسه‌ افزوده‌ عنوان‌ را کنترل‌ می‌کند. دومین‌ نشانگر نوع‌ عنوانی‌ را که‌ در فیلد 246 به‌ کار رفته‌ مشخص‌ می‌کند.

 فیلد 246 برای‌ هر عنوان‌ که‌ کل‌ اثر را منعکس‌ کند به‌ کار می‌رود. همچنین‌ زمانی‌ که‌ عنوان‌ مشترک‌   وجود نداشته‌ باشد برای‌ ذکر تغییرهای‌ عنوان‌ اول‌ استفاده‌ می‌شود. فیلد 740 برای‌ عنوانی‌ که‌ بخشی‌ از یک‌ کل‌ را نشان‌ می‌دهد به‌ کار برده‌ می‌شود، مانند عنوان‌ یکی‌ از اقلامی‌ که‌ در مندرجات‌ آمده‌، یا هر یک‌ از چند عنوانی‌ که‌ در صورت‌ عدم‌ وجود عنوان‌ مشترک‌ در فیلد 245 آمده‌ است‌.

 نشانگرهایی‌ که‌ با فیلد 246 به‌ کار می‌روند عبارتند از:

                                                 0  یادداشت‌ داده‌ شده‌، شناسه‌ افزوده‌ عنوان‌ داده‌ نشده‌

                                                 1  یادداشت‌ و شناسه‌ افزوده‌ عنوان‌ داده‌ شده‌

                                                 2  یادداشت‌ و شناسه‌ افزوده‌ عنوان‌ داده‌ نشده‌

                                                 3  یادداشت‌ داده‌ نشده‌، شناسه‌ افزوده‌ عنوان‌ داده‌ شده‌

 

 9.1C   نوع‌ کلی‌ ماده‌  (وجه‌ تسمیه‌ عام‌)  [MARC 246 (NR) ¼h]

 برای‌ موادی‌ که‌ بر اساس‌ فصل‌ 9 قواعد فهرستنویسی‌ انگلوامریکن‌ فهرست‌ می‌شوند تنها یک‌ عبارت‌ برای‌ تعیین‌ نوع‌ کلی‌ مواد می‌توان‌ به‌ کار برد که‌ عبارتست‌ از:  "فایل‌ کامپیوتری‌" . این‌ عبارت‌ که‌ نشانگر نوع‌ کلی‌ مواد است‌، بعد از عنوان‌ کامل‌ و در داخل‌ قلاب‌ می‌آید. هیچ‌ توافق‌ بین‌المللی‌ برای‌ جایگزینی‌ این‌ عبارت‌ وجود ندارد و برای‌ تمام‌ موادی‌ از این‌ نوع‌ همین‌ عبارت‌ به‌ کار می‌رود. اگر کاربری‌ نخواهد از این‌ عبارت‌ استفاده‌ کند می‌تواند از عبارتی‌ جایگزین‌ مانند "ادواری‌ الکترونیکی‌، منبع‌ اینترنتی‌ و... "  استفاده‌ کند مشروط‌ بر اینکه‌ عبارت‌ به‌ کار گرفته‌ شده‌ یکدست‌ و هماهنگ‌ باشد. مانند:

 

  خبرگزاری‌ جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌  ] فایل‌ کامپیوتری‌ [

   مجله‌ کاما  ] فایل‌ کامپیوتری‌ [ : مجله‌ الکترونیک‌ کتابداری‌ و اطلاع‌رسانی‌

 

 9.1D  عنوانهای‌ موازی‌  [MARC 245 (NR) ¼b, 246 (R)]

 اگر عنوان‌ موازی‌ (یا عنوان‌ به‌ زبان‌ دیگر) در منبع‌ اصلی‌ اطلاعات‌ وجود داشته‌ باشد و بخواهید آنرا در پیشینه‌ کتابشناختی‌ وارد کنید از علامت‌ مساوی‌ (=) استفاده‌ کنید:

 

 مجله‌ الکترونیک‌ ارتباطات‌  ] ¼h فایل‌ کامپیوتری‌ =[

 245 00    Electronic journal of communication

 شاهنامه‌ فردوسی‌  ] فایل‌ کامپیوتری‌ [ =  Shah Nameh Ferdowsi

/ 0 نظر / 44 بازدید