فهرستنويسی منابع اينترنتی

تا حالا چندین بار این کاربرگه را در جاهای مختلف گذاشته‌ام، اما متاسفانه دائم از بین می‌رود. امیدوارم این یکی باقی بماند.

کاربرگه فهرستنویسی منابع اینترنتی

قرار است جشنواره "وبلاگهای کتابداری و اطلاع رسانی" در روز 16 بهمن ماه 1390 یعنی روز تولد این وبلاگ و اولین وبلاگ حوزه کتابداری و اطلاع رسانی برگزار شود.

فراخوان و بقیه ماجرا را در سایت جشنواره وبلاگ ببینید.

پوستر جشنواره

اخیرا کتاب زیر منتشر شده و در صفحه 36 آن هم یادی از وبلاگ "فهرستنویسی منابع اینترنتی" به عنوان اولین وبلاگ حوزه کتابداری شده است. انتشار این کتاب را به نویسندگان ارجمند آن تبریک می گویم:

کاربرگه فهرستنویسی منابع اینترنتی

دستنامه فهرستنویسی منابع اینترنتی

خوشبختانه، پایان‌نامه دکترای بنده هم در راستای موضوع و محتوای این وبلاگ بوده و اکنون می‌توانم چکیده آن را در اینجا منتشر کنم.

عنوان پایان‌نامه

امکان‌سنجی به‌کارگیری الگوی ملزومات کارکردی پیشینه‌های کتابشناختی (اف.آر.بی.آر.) ایفلا در  پیشینه‌های کتابشناختی فارسی

 چکیده:

الگوی "ملزومات کارکردی پیشینه‌های کتابشناختی (اف.آر.بی.آر.)" یک الگوی مفهومی رابطه-موجودیت است که توسط ایفلا، با هدف تعیین حداقل کارکردهای فهرست بر اساس نیازهای مخاطبین ایجاد شده است. این الگو از چهار جزء اصلی که عبارتند از: موجودیت‌‎ها، ویژگی‌ها، روابط و فعالیت‌های کاربران تشکیل شده است. در این پژوهش، امکان‌سنجی پیاده‌سازی این الگو در محیط کتابخانه‌ها و فهرست‌های رایانه‌ای ایران مورد بررسی قرار گرفته است. هدف اصلی پژوهش این بوده که ضمن بررسی وضعیت موجود پیشینه‌های کتابشناختی فارسی از نظر هم‌خوانی با اف.آر.بی.آر.، رویکردها و راهکارهای ممکن برای پیاده‌سازی بهینه الگو در پیشینه‌‌های بومی ایران را بررسی نماید. جامعه پژوهش حاضر را 3502 پیشینه موجود در کتابشناسی ملی ایران برای دو اثر "شاهنامه" و "نهج‌البلاغه" تشکیل داده است. از بین جامعه پژوهش بالا 365 پیشینه به روش نمونه‌گیری تصادفی منظم انتخاب شده و مورد بررسی قرار گرفته است. انواع منابع مورد بررسی عبارت بودند از: کتاب‌ها، منابع دیداری و شنیداری، منابع جغرافیایی، پایان‌نامه‌ها، کتاب‌های چاپ سنگی، نسخه‌های خطی و پیایندها. روش پژوهش مورد استفاده، روش پیمایشی بوده و اطلاعات لازم از طریق دو سیاهه وارسی برای شاهنامه و نهج‌البلاغه گردآوری شده است. همچنین به منظور تعیین ویژگی‌های الگوی مناسب برای اف.آر.بی.آر.سازی در کشور، تعداد 18 طرحِ پیاده‌سازی اف.آر.بی.آر. در دنیا مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است. نتایج حاصله نشان می‌دهد که برخی از ملزومات ذکر شده در الگوی اِف.آر.بی.آر. در پیشینه‌های کتابشناختی فارسی موجود است و در برخی زمینه‌ها، به دلایلی مانند عدم رعایت صحیح اصول فهرستنویسی، قواعد فهرستنویسی مورد استفاده (آنگلوامریکن)، ساختار نرم‌افزارهای کتابخانه‌ای مورد استفاده و عدم توجه به روابط و خانواده کتابشناختی در فهرست‌ها، کاستی‌هایی وجود دارد. نتایج پژوهش نشان می­دهد که روش مناسب برای پیاده‌سازی الگوی اِف.آر.بی.آر. در ایران، روش تطبیقی است. به این معنا که پیشینه‌های موجود حفظ و ضمن تطبیق با الگوی اِف.آر.بی.آر. نسبت به رفع کاستی‌های احتمالی اقدام ‌شود. در بخش دیگری از پژوهش، 16 چالش مهم برای پیاده‌سازی الگو، و در بخش ویژگی‌های الگو نیز، 8 ویژگی الگوی مناسب برای پیاده‌سازی اف.آر.بی.آر. در ایران شناسایی و معرفی شد.

اطلاعات کاملتر این پایان نامه:

حاجی‌زین‌العابدینی، محسن (1389" . (امکان‌سنجی به‌کارگیری الگوی ملزومات کارکردی پیشینه‌های کتابشناختی (اف.آر.بی.آر.) ایفلا در پیشینه‌های کتابشناختی فارسی". پایان‌نامه دکترا. استادان راهنما: دکتر عبدالحسین فرج‌پهلو، دکتر مرتضی کوکبی؛ استاد مشاور: دکتر رحمت‌الله فتاحی. دانشگاه شهید چمران اهواز، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی. (تاریخ دفاع 28/7/89).

^{یک نسخه از پایان نامه کارشناسی ارشد بنده در کتابخانه ملی ایران موجود است و نمایه سازی شده که مشخصات آن به شرح زیر است و از طریق جستجو در فهرست این کتابخانه قابل بازیابی است:}

امروز داشتم پایان نامه کارشناسی ارشد خانم مریم پاکدامن نائینی با عنوان "ارزیابی و رتبه‌بندی وبلاگ‌های حوزه کتابداری واطلاع‌رسانی ایران" را که به صورت تمام متن بر روی سایت شخصی خود و همسر محترمشان قرار داده اند مرور می کردم. در یکی از صفحات پایان نامه ایشان (چون پایان نامه صفحه شمار ندارد. اما در فایل پی.دی.اف. صفحه 31 است) ذکر شده که وبلاگ "فهرستنویسی منابع اینترنتی" اولین وبلاگ کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران است.

حتما اطلاع دارید که قوانین فهرستنویسی انگلو امریکن که سالها با آن کار کرده و از آن استفاده کرده ایم دیگر در امور فهرستنویسی و سازماندهی مورد استفاده قرار نخواهد گرفت و به جای آن از قواعد آر. دی. ای. باید استفاده کنیم.

آر.دی.اِی. یا استاندارد توصیف و دسترسی به منابع،"Resource Description & Access (RDA)" استاندارد نوینی است که به منظور توصیف و دسترسی به انواع منابع دیجیتالی طراحی شده است. آر.دی.اِی. با یک سری از دستورالعمل­ها و رهنمودهای جدید در مقوله فهرستنویسی در ژوئن سال2010 جایگزین قواعد فهرست­نویسی انگلوامریکن ویرایش­دوم شد. آر.دی.اِی توصیف و دسترسی به منابع چاپی و دیجیتالی را بر اساس الگوی مفهومی، اف.آر.بی.آر.(ملزومات کارکردی پیشینه­های کتابشناختی) امکان­پذیر می­سازد و با این پایه قوی، نه تنها بر قوانین فهرست­نویسی تاثیر خواهد گذاشت، بلکه در طراحی فهرست­های پیوسته آتی نیز موثر خواهد بود.

در ادامه نمونه ای از یک سایت فهرستنویسی شده با استفاده از آر. دی. ای. آورده می شود. البته نمونه های بیشتر را هم در نشانی زیر می توانید ببینید.

http://www.rda-jsc.org/docs/6JSC_RDA_Complete_Examples_ALA_Rep_addendum.pdf

روز 21 اردیبهشت، در غرفه دیدار نمایشگاه کتاب تهران، نشستی برای نقد کتابی در حوزه فهرستنویسی منابع اینترنتی برگزار شد که من هم در آن نشست حضور داشتم. گزارش کامل را در ادامه و بر روی سایت خبرگزاری کتاب ایران می توانید ببینید:

*****

http://ibna.ir/vdccsmqe.2bqox8laa2.html

به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، به نقل از ستاد خبری سرای اهل قلم، دکتر زهیر حیاتی، مترجم کتاب«فهرست‌نویسی و سازماندهی منابع دیجیتالی» در نشست بررسی این کتاب که با حضور دکتر محسن حاجی زین‌العابدینی، دکتر مهدی طاهری و دکتر مهدی علی پورحافظی بر پا شد، گفت: نباید قواعد فهرست‌نویسی منابع دیجیتال را بدون تجربه و آزمون مطرح و در کلاس‌های درس رشته کتابداری ارایه کنیم.

وی با اذعان بر این‌که نمی‌توان تجربه‌های فهرست‌نویسی سنتی را در محیط دیجیتال آورد ومنبعی کامل و کارآمد در حوزه سازماندهی منابع دیجیتالی نداریم، افزود: هدف من از این ترجمه، مطرح کردن محتوای جسته و گریخته و پراکنده این موضوع در یک‌جا بوده است.

همچنین در این نشست، سید مهدی طاهری، استاد کتابداری و اطلاع‌رسانی خاطرنشان کرد: دلیل اصلی وارد شدن بحث سازماندهی منابع الکترونیکی، گسترش حجم آن‌هاست. نهضت نرم‌افزاری تولید ابزارهای کاوش و جنبش در تولیدکنندگان سازماندهی منابع دانش در این حوزه موثر بوده است.

وی افزود: سابقه پرداختن به بحث فهرست‌نویسی الکترونیکی در کشور ما به ترجمه کتاب«فهرست‌نویسی منابع کامپیوتری» توسط دکتر جعفر مهراد، پایان‌نامه دکتر محسن حاجی زین‌العابدینی و کتاب دکتر مرتضی کوکبی بازمی گردد و ازجمله کتابخانه‌هایی که فهرست‌نویسی منابع الکترونیکی را آغاز کرده‌اند، می توان به کتابخانه«اهل‌البیت»،«آستان قدس رضوی» و موسسه«تبیان» اشاره کرد.

طاهری گفت: در فهرست‌نویسی منابع دیجیتالی با اشیاء محتوایی و دیدگاه شیءگرا مواجهیم و سطح توصیف نیز بسیار وسیع‌تر است.

وی خاطرنشان کرد: وقتی نهضت نخست فهرست‌نویسی منابع دیجیتالی آغاز شد، گروهی تصور کردند، شبکه اینترنت جای کتابدار را خواهد گرفت؛ درحالی که اکنون این مقوله، ابزار و یکی از فعالیت‌های کلیدی کتابداران است.

طاهری در ادامه به نقاط قوت و ضعف این اثر پرداخت و افزود: در این اثر به نکات کاربردی و کلیدی در سازماندهی و معرفی سایر استانداردها پرداخته می شود و مشکلات دیدگاهی را درباره سازماندهی مدیریت دانش رفع می کند. 

استاد کتابداری و اطلاع‌رسانی در عین حال عنوان کرد: این کتاب روزآمد نیست و از ضعف نظری برخوردار است. نداشتن نمایه و دیدگاه توصیفی از دیگر نقاط ضعف این اثر است.

همچنین در این نشست، دکتر محسن حاجی زین ‌العابدینی گفت: نخستین وبلاگ کتابداری که بهمن ماه 1381 آغاز به کار کرد و ثبت رسمی شد، درباره فهرست‌نویسی و سازماندهی منابع دیجیتال بوده است.

وی خاطرنشان کرد: بسیاری از کتابخانه‌های ما هنوز با استانداردهای فهرست‌نویسی منابع دیجیتال آشنا نیستند. ضمن این‌که منابع دیجیتالی به صورت فله‌ای در کتابخانه‌های ما موجودند و به صورت سنتی فهرست‌نویسی می‌شوند.

دکتر حاجی زین‌العابدینی پرداختن این اثر به سازماندهی دانش و تمام فرایندهای سازماندهی و کم‌بودن اشکالات حروف‌چینی را از امتیازهای این کتاب عنوان کرد و گفت: عنوان سرفصل‌های کتاب گیرا نیست و با خواننده ارتباط منطقی برقرار نمی کند.

نشست نقد و بررسی «فهرست ‌نویسی و سازماندهی منابع دیجیتالی» سه شنبه 21 اردیبهشت از ساعت 16 تا 18 در غرفه دیدار سرای اهل قلم واقع در شبستان نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران برگزار شد.